FRANCIS URQUHART

Geef toe, wie diep wilde wegzakken in een zoete roes van verbeelding koos altijd liever voor een roman dan voor een speelfilm. De laatste geeft gemiddeld anderhalf uur verpozing, terwijl je met een boek rustig minimaal een dag van de wereld kunt zijn. Uitgaven in een DVD-box van complete seizoenen van tv-series veranderden dit. Weinig zo verslavend als een hele jaargang The Soprano’s, Weeds of Cold Feet achter elkaar te kijken. Zo brachten mijn vrouw en ik afgelopen weekend door in bed, met drie seizoenen van een onvolprezen BBC-programma uit de jaren negentig: House of Cards (1990-1995).

Deze dramaserie was eerlijk gezegd verwaaid in de mist van mijn geheugen, maar toen ik een stukje zat te schrijven over het declaratieschandaal dat de Britse politiek in een greep heeft en de Shakespeariaanse machtstrijd waarin de Engelse premier Gordon Brown is verwikkeld, herinnerde ik me een uitspraak van een Britse politicus: ‘You might very well think that, but I couldn't possibly comment.’ Een fraai staaltje ‘ontkennende bevestiging’.

Waar kwam deze zin vandaan? Het is typische politieke vermijdtaal, zoals we die ook uit Den Haag kennen (denk  aan de uitdrukking ‘met de wetenschap van vandaag zou mijn partij dat toen niet hebben gedaan’). Een halve minuut googleën leverde de naam van de politicus op die bovenstaande catchphrase populair heeft gemaakt: de Engelse conservatieve chief whip en latere premier Francis Urquhart.

Alleen al de naam doet rillen van afkeer en opwinding. ‘Het maakt niet uit onder welke dekmantel macht zichzelf legitimeert – communisten in China, islamieten in Iran – cynisch en volkomen gewetenloos is hij altijd. Het doel van macht is het behouden van macht en daartoe is, als het erop aankomt, alles toegestaan,’ schreef Bert Wagendorp afgelopen maandag in deze krant. Deze zin slaat ook op de machthonger van Urquhart, die alle mogelijke middelen aanwendt voor het verkrijgen en behouden van heerschappij. Persoonlijke zwakheden van rivalen worden genadeloos uitgespeeld, tabloids worden ingezet en zelfs geweld wordt niet geschuwd.

House of Cards is fictie, maar ijskoude manipulaties en machiavellistische strijd om eigenbelang zijn dat niet (denk aan het nog immer spelende sluipmoordenaarsgevecht binnen de VVD en het ‘strategische conflict’ tussen CDA-coryfeeën Marnix van Rij en Jaap de Hoop Scheffer, waar Nederland Balkenende aan heeft te danken).

Francis Urquhart werd gespeeld door de twee jaar geleden overleden Ian Richardson, die echter zo’n weerzin tegen zijn personage kreeg dat hij een derde seizoen (‘The Finat Cut’) alleen wenste te doen als Urquhart zou boeten voor zijn wandaden. 

Tot slot een fraai detail: het Franse leesbrilletje dat Urquhart in de serie draagt werd door Ian Richardson zelf gekocht, omdat hij het montuur perfect vond passen bij de premier. De rekening heeft Richardson daarentegen nooit doorgestuurd naar de BBC, want toen de serie eenmaal was afgelopen, hield hij het brilletje voor eigen gebruik. Zo kan het dus ook.

(Column in de Volkskrant van 25 juni 2009)

UPDATE:

Als schrijver moet je soms geluk hebben (zodat je kunt zeggen dat je visionair bent). Vanmorgen opende de Telegraaf met een artikel over het declareergedrag van Nederlandse politici. Zo zou Wouter Bos een Ray Ban van € 113,- hebben opgegeven.